Test Page
Click here for a list of include paths
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Integer a purus eu nisl porta aliquam. Morbi pharetra aliquet dolor a cursus. In auctor dolor a felis feugiat ultrices. Phasellus sagittis aliquet mattis. Etiam turpis neque, auctor a pulvinar a, vestibulum consequat ante. Morbi ut dui eget sapien vulputate viverra. Curabitur luctus malesuada nunc.
Ishusho y'itembagazwa ry'ubutegetsi ritapfuvye mu myaka 70 iheze
- Na BBC Africa Visual Journalism Team
- Afrika
Incuro hafi 130 z'itembagazwa ry’ubutegetsi mu bihugu 36 vyo muri Afrika kuva 1952 igihe Umwami Farouk wa Misiri yaba indongozi ya mbere ya Afrika ikombowe.
Abategetsi ba Afrika batembagajwe
-
Umukuru w'igihugu
Gabon
Soma vyinshi... -
Mohamed Bazoum
Umukuru w'igihuguNiger
Soma vyinshi... -
Paul-Henri Sandaogo Damiba
Umukuru w'igihugu mfatakibanzaBukina Faso
Soma vyinshi... -
Rocha Kabore
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Abdalla Hamdok
Umushikiranganji wa mbereSudani
Soma vyinshi... -
Alpha Condé
Umukuru w'igihuguGuinée
Soma vyinshi... -
Bah N'daw
Umukuru w'igihuguMali
Soma vyinshi... -
Ibrahim Boubacar Keita
Umukuru w'igihuguMali
Soma vyinshi... -
Omar al-Bashir
Umukuru w'igihuguSudani
Soma vyinshi... -
Robert Mugabe
Umukuru w'igihuguZimbabwe
Soma vyinshi... -
Blaise Compaore
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Mohamed Mohamed Morsi
Umukuru w'igihuguMisiri
Soma vyinshi... -
François Bozizé Yangouvonda
Umukuru w'igihuguCentrafrique
Soma vyinshi... -
Amadou Toumani Touré
Umukuru w'igihuguMali
Soma vyinshi... -
Muammar Gaddafi
Umukuru w'igihuguLibya
Soma vyinshi... -
Laurent Gbagbo
Umukuru w'igihuguCote d'Ivoire
Soma vyinshi... -
Hosni Mubarak
Umukuru w'igihuguMisiri
Soma vyinshi... -
Zine El Abidine Ben Ali
Umukuru w'igihuguTunisia
Soma vyinshi... -
Mamadou Tandja
Umukuru w'igihuguNiger
Soma vyinshi... -
Kapiteni Moussa Dadis Camara
Umukuru w'igihuguGuinée
Soma vyinshi... -
Marc Ravalomanana
Umukuru w'igihuguMadagascar
Soma vyinshi... -
Aboubacar Somparé
Umukuru w'igihuguGuinée
Soma vyinshi... -
Sidi Ould Sheikh Abdallahi
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Maaouya Ould Sid' Ahmed Taya
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Fradique de Menezes
Umukuru w'igihuguSao Tome na Principe
Soma vyinshi... -
Ange-Felix Patassé
Umukuru w'igihuguCentrafrique
Soma vyinshi... -
Henri Konan Bédié
Umukuru w'igihuguCote d'Ivoire
Soma vyinshi... -
João Bernardo Vieira
Umukuru w'igihuguGuinée-Bissau
Soma vyinshi... -
Tadjidine Ben Said Massonde
Umukuru w'igihuguComores
Soma vyinshi... -
Ibrahim Baré Maïnassara
Umukuru w'igihuguNiger
Soma vyinshi... -
Johnny Paul Koroma
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Pascal Lissouba
Umukuru w'igihuguCongo
Soma vyinshi... -
Ahmad Tejan Kabbah
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Mobutu Sese Seko
Umukuru w'igihuguRD Congo
Soma vyinshi... -
Sylvestre Ntibantunganya
Umukuru w'igihuguBurundi
Soma vyinshi... -
Mohammed Farrah Aidid
Umukuru w'igihuguSomalia
Soma vyinshi... -
Mahamane Ousmane
Umukuru w'igihuguNiger
Soma vyinshi... -
Valentine Strasser
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Mohamed Said Djohar
Umukuru w'igihuguComores
Soma vyinshi... -
Miguel Trovoada
Umukuru w'igihuguSão Tomé na Príncipe
Soma vyinshi... -
Dawda Kairaba Jawara
Umukuru w'igihuguGambia
Soma vyinshi... -
Ernest Shonekan
Umukuru w'igihuguNigeria
Soma vyinshi... -
Joseph Momoh
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Chadli Bendjedid
Umukuru w'igihuguAlgeria
Soma vyinshi... -
Justin Lekhanya
Umukuru w'igihuguLesotho
Soma vyinshi... -
Modibo Keïta
Umukuru w'igihuguMali
Soma vyinshi... -
Mohamed Siad Barre
Umukuru w'igihuguSomalia
Soma vyinshi... -
Hissène Habré
Umukuru w'igihuguTchad
Soma vyinshi... -
Samuel Doe
Umukuru w'igihuguLiberia
Soma vyinshi... -
Ahmed Abdallah Abderemane
Umukuru w'igihuguComores
Soma vyinshi... -
Sadiq al-Mahdi
Umushikiranganji wa mbereSudani
Soma vyinshi... -
Habib Bourguibia
Umukuru w'igihuguTunisia
Soma vyinshi... -
Thomas Sankara
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Jean-Baptiste Bagaza
Umukuru w'igihuguBurundi
Soma vyinshi... -
Tito Lutwa Okello
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Leabua Jonathan
Umushikiranganji wa mbereLesotho
Soma vyinshi... -
Muhammadu Buhari
Umukuru w'igihuguNigeria
Soma vyinshi... -
Milton Obote
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Gaafar Muhammad al-Nimeiry
Umukuru w'igihuguSudani
Soma vyinshi... -
Mohamed Khouna Ould Haidalla
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Louis Lansana Beavogui
Umukuru w'igihugu mfatakibanzaGuinée
Soma vyinshi... -
Shehu Shagari
Umukuru w'igihuguNigeria
... -
Jean-Baptiste Ouédraogo
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Saye Zerbo
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Goukouni Oueddei
Umukuru w'igihuguTchad
Soma vyinshi... -
Hilla Limann
Umukuru w'igihuguGhana
Soma vyinshi... -
David Dacko
Umukuru w'igihuguCentrafrique
Soma vyinshi... -
Sangoulé Lamizana
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
Luís Cabral
Umukuru w'igihuguGuinée-Bissau
Soma vyinshi... -
Godfrey Binaisa
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
William Tolbert
Umukuru w'igihuguLiberia
Soma vyinshi... -
Mohamed Mahmoud Ould Louly
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Jean-Bedel Bokassa
Umukuru w'igihugu/Umwami w'abamiCentrafrique
Soma vyinshi... -
Francisco Macias Nguema
Umukuru w'igihuguGuinée Équatoriale
Soma vyinshi... -
Yusufu Lule
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Fred Akuffo
Umukuru w'igihuguGhana
Soma vyinshi... -
Mustafa Ould Salek
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Idi Amin Dada
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Joachim Yhombi-Opango
Umukuru w'igihuguCongo
Soma vyinshi... -
Moktar Ould Daddah
Umukuru w'igihuguMauritania
Soma vyinshi... -
Ignatius Kutu Acheampong
Umukuru w'igihuguGhana
Soma vyinshi... -
Ali Soilih
Umukuru w'igihuguComores
Soma vyinshi... -
Tafari Benti
Umukuru w'igihuguEthiopia
Soma vyinshi... -
James Mancham
Umukuru w'igihuguSeychelles
Soma vyinshi... -
Michel Micombero
Umukuru w'igihuguBurundi
Soma vyinshi... -
Ahmed Abdallah Abderemane
Umukuru w'igihuguComores
Soma vyinshi... -
Yakubu Gowon
umukuru w'igihuguNigeria
Soma vyinshi... -
François Tombalbaye
Umukuru w'igihuguTchad
Soma vyinshi... -
Richard Ratsimandrava
Umukuru w'igihuguMadagascar
Soma vyinshi... -
Gabriel Ramanantsoa
Umukuru w'igihuguMadagascar
Soma vyinshi... -
Aman Mikael Andom
Umukuru w'igihuguEthiopia
Soma vyinshi... -
Haile Selassie I
Umwami w'abamiEthiopia
Soma vyinshi... -
Hamani Diori
Umukuru w'igihuguNiger
Soma vyinshi... -
Grégoire Kayibanda
Umukuru w'igihuguRwanda
Soma vyinshi... -
Justin Ahomadegbé- Tomêtin
Umukuru w'igihuguBenin
Soma vyinshi... -
Philibert Tsiranana
Umukuru w'igihuguMadagascar
Soma vyinshi... -
Dr Kofi Busia
Umushikiranganji wa mbereGhana
Soma vyinshi... -
Milton Obote
Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Emile Derlin Zinsou
Umukuru w'igihuguBenin
Soma vyinshi... -
Abdirashid Ali Sharmarke
Umukuru w'igihuguSomalia
Soma vyinshi... -
Mfalme Idris I
UmwamiLibya
Soma vyinshi... -
Ismail al-Azhari
Umukuru w'igihuguSudani
Soma vyinshi... -
Modibo Keïta
Umukuru w'igihuguMali
Soma vyinshi... -
Alphonse Massamba-Débat
Umukuru w'igihuguCongo
Soma vyinshi... -
Andrew Juxton-Smith
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Christophe Soglo
Umukuru w'igihuguBenin
Soma vyinshi... -
David Lansana
Umukuru w'igihuguSierra Leone
Soma vyinshi... -
Siaka Stevens
Umushikiranganji wa mbereSierra Leone
Soma vyinshi... -
Nicolas Grunitzky
Umukuru w'igihuguTogo
Soma vyinshi... -
Ntare V
UmwamiBurundi
Soma vyinshi... -
Léopold Biha
Uumshikiranganji wa mbereBurundi
Soma vyinshi... -
Kwame Nkrumah
Umukuru w'igihuguGhana
Soma vyinshi... -
Umwami Mutesa II wa Buganda
Umwami/Umukuru w'igihuguUganda
Soma vyinshi... -
Abubakar Tafawa Balewa
Umushikiranganji wa mbereNigeria
Soma vyinshi... -
Maurice Yaméogo
Umukuru w'igihuguBukina Faso
Soma vyinshi... -
David Dacko
Umukuru w'igihuguCentrafrique
Soma vyinshi... -
Sourou-Migan Apithy
Umushikiranganji wa mbereBenin
Soma vyinshi... -
Moïse Tshombe
Umushikiranganji wa mbereRD Congo
Soma vyinshi... -
Ahmed Ben Bella
Umukuru w'igihuguAlgeria
Soma vyinshi... -
Léon M'ba
Umukuru w'igihuguGabon
Soma vyinshi... -
Hubert Maga
Umukuru w'igihuguBenin
Soma vyinshi... -
Fulbert Youlou
Umukuru w'igihuguCongo
Soma vyinshi... -
Sylvanus Olympio
Umukuru w'igihuguTogo
Soma vyinshi... -
Patrice Lumumba
Umushikiranganji wa mbereRD Congo
Soma vyinshi... -
Abdallah Khalil
Umushikiranganji wa mbereSudani
Soma vyinshi... -
Muhammad VIII al-Amin
UmwamiTunisia
Soma vyinshi... -
Muhammad Naguib
Umukuru w'igihuguMisiri
Soma vyinshi... -
Farouk wa Misiri
UmwamiMisiri
Soma vyinshi...
Igihuhusi gishasha
Afrika yabayemwo incuro umunani z'itembagazwa ry'ubutegetsi mu myaka itatu iheze. Iki gihuhusi c'itembagazwa ry'ubutegetsi gikurikiye ikiringo c'aho ivy'aho igisirikare cifatira ubutegetsi vyari vyagabanutse mu myaka 20 gushika mu 2020, inyuma yo kuba vyinshi mu myaka ya 1970.
Akazi k'ubuzima bwose
Bamwe mu bategetsi bafata ubutegetsi barabumarako imyaka mirongo mu gihe abandi baza kubogozwa haciye imisi mike gusa babushitseko
Akarorero, Perezida Teodoro Obiang Nguema wa Guinée Equatoriale arongoye igihugu imyaka 44 kuva afashe ubutegetsi mu 1979.
Ni we mutegetsi wa mbere muri Afrika amaze igihe kirekire ku butegetsi
Akarorero, Perezida Teodoro Obiang Nguema wa Guinée Equatoriale arongoye igihugu imyaka 44 kuva afashe ubutegetsi mu 1979.
Ni we mutegetsi wa mbere muri Afrika amaze igihe kirekire ku butegetsi
Abategetsi bagarutse inyuma yo kubogozwa
Umukanda w'amacoups d'Etat
Hafi ibihugu vyose vya Sahel vyarabayemwo ihirikwa ry'ubutegetsi rikozwe n'igisirikare. Urukurikirane rw'iziheruka rwataziriwe umukanda w'amacoups d'Etat, rwabaye muri Niger na Gabon mu 2023.
Abategetsi ba gisirikare barafashe ubutegetsi kandi muri Mali mu 2020 na 2021, no muri Tchad, Guinée na Sudani mu 2021. Burkina Faso nayo nyene habaye itambagazwa ry'ubutegetsi incuro zibiri mu 2022. Ibi bihugu vyose, havuyemwo Sudani, vyahoze bitwara gikoloni n'Ubufaransa
Kuva mu 2000, bitatu vya bibiri (19 kuri 26) vy'ama coups d'Etat yabaye kandi agakunda muri Afrika yabaye mu bihugu vyahoze bitwarwa gikoloni n'Ubufaransa. Ibi vyatumye bamwe babona ko ikibanza Ubufaransa bufise muri Afrika gifise uruhara rwo guteza umudugararo..
Itembagazwa ry'ubutegetsi ryakunze muri Afrika kuva mu 1952
Igitigiri c'itembagazwa ry'ubutegetsi
0
2
4
6
8
Ibihugu vyinshi vyo muri Afrika yo hagati n'uburengero vyaranzwemwo itembagazwa ry'ubutegetsi incuro zitari nke. Hafi igice c'ibihugu 17 vyabayemwo itembagazwa ry'ubutegetsi ncuro nibura zine zigakunda ari ivyo muri Afrika y'uburengero.
Burkina Faso ni yo ifise igitigiri kinini c'itembagazwa ry'ubutegetsi muri Afrika, umunani, igakurikirwa na Sierra Leone hamwe na Uganda, kimwe kimwe incuro indwi.
Ica gatatu conyene c'ibihugu vya Afrika, hafi vyose vyo muri Afrika y'ubuseruko n'ubumanuko, ni vyo bitigeze bibamwo itembagazwa ry'ubutegetsi
Ku myaka 34 gushika mu 2024, Ibrahim Traoré ini we mukuru w'igihugu wa mbere kw'isi akiri muto. Yabaye umukuru w'igihugu mfatakibanza wa Burkina Faso inyuma y'aho igisirikare gifatiye ubutegetsi ku wa 30 Nyakanga (9) 2022, gikombora umukuru w'igihugu mfatakibanza Paul-Henri Sandaogo Damiba.
Aho igisirikare cafashe ubutegtsi
Hafi 90 % vy'ama coups d'Etats yakunze yakozwe n'igisirikare hagakurikira ayakozwe n'abacangero ku rugero rwa 4%. Mu yandi ma coups d'Etat muri Afrika harimwo ayakozwe n'abanyagihugu bigumuye, ibihugu vy'ibikoroni, inyeshamba n'abegereye ibirimba.
Baho ukoresheje inkota, wicwe n'inkota
Benshi mu bategetsi bafashe ubutegetsi babanje gutembagaza ubuhari nabo baruhira gukomborwa rimwe na rimwe bakicwa.
Mu 1972 Jenerali Ignatius Kutu Acheampong yarongoye ikomborwa ry'umushikiranganji wa mbere wa Ghana yari yatowe mu nzira ya demokarasi Dr Kofi Busia. Haciye imyaka itandatu, yarabogojwe n'abegereye ikirimba hanyuma anyongwa n'umurwi w'abasirikare ujejwe kunyongwa haciye hafi umwaka.
Thomas Sankara yabaye umukuru w'igihugu ca Burkina Faso mu 1983 inyuma y'ikomborwa ryakozwe kw'izina ryiwe igihe we yari apfunzwe. Ku wa 15 Gitugutu (10) 1987, Sankara yarishwe n'umurwi witwaje ibirwanisho mw'ikomborwa ryari rirongowe n'uwamusubiriye Blaise Compaoré.
Gaafar Nimeiry yakomboye umukuru w'igihugu ca Sudani Ismail al-Azhari mu 1969 afata ubutegetsi, ubwa mbere nk'umukuru w'umurwi w'abasirikare bagumutse, hanyuma nk'umukuru w'igihugu imbere yo gukomborwa mu1985.
Jean-Baptiste Bagaza yakomboye umukuru w'igihugu w'Uburundi Michel Micombero mu 1976 hanyuma afata ubutegetsi. Haciye imyaka 11 na we yarakombowe aca aba mu buhungiro.
Omar al-Bashir yashitse ku butegetsi mu 1989 igihe, nka Jenerali de Birigade mu gisirikare ca Sudani, yarongoye umurwi w'intwazangabo mw'itembagazwa ry'ubutegetsi ryakomboye reta yari yatowe n'abanyagihugu. Yarongoye igihugu ku mazina atandukanye kuva 1989 gushika 2019, igihe akomborewe.
François Bozizé Yangouvonda yafashe ubutegetsi mu 2003 aba umukuru w'igihugu ca Centrafrique agira gatandatu. Yabogojwe inyuma y'imyaka cumi.
Kubugumiza mu minwe y'umuryango
Gufata ubutegetsi ni umuco w'umuryango mu bihugu bimwe bimwe. Perezida Francisco Macías Nguema wa Guinée équatoriale yakombowe n'umwishwa wiwe, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, mw'itembagazwa ry'ubutegetsi ryasheshe amaraso mu 1979. Teodoro yaramukurikiye. Gushika mu 2024, ni we murongozi w'igihugu wa mbere kw'isi amaze igihe kirekire ku butegetsi atari umwami.
Laurent Kabila yakomboye Perezida Mobutu Sese Seko mu 1997 aca aba umukuru w'igihugu wa RD congo agira gatatu. Yasubiriwe n'umuhungu wiwe Joseph Kabila ku myaka 29 inyuma y'aho agandaguriwe n'umwe mu bamucungerera ubuzima.
Ababiteguye
Ubushakashatsi: Ruth Mulandi; Umwihwezo w'inyandiko n'amakuru Dorothy Otieno; Igishushanyo: Millicent Wachira; Ababitunganije: David Ayoola na Boaz Ochieng; Ababitosoye: Damilola Ojetunde na Dorothy Otieno. Izindi ntererano: Olaniyi Adebimpe, George Wafula, Mayowa Alabi, Brian Otieno, Ashley Lime na Esther Ogola.
Ahavuye amasanamu
Getty Images n'imbuga ngurukanabumenyi z'amareta y'ibihugu vya Afrika
Ibindi bisa n’ibi
-
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Gabon: Igisirikare catse ubutegetsi Ali Bongo gica kiramupfungisha ic'amaso
-
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Niger: Ubufaransa ni bwo bwokwagirizwa iumutekano muke muri Afrika y'uburengero?
-
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Burkina Faso: Umutegetsi wa gisirikare Damiba yakombowe muri Togo
Nullam gravida erat ut porttitor sollicitudin. Aliquam feugiat odio rutrum arcu tincidunt vehicula. Donec nec dolor rhoncus, consectetur metus eget, consectetur enim. Duis euismod, arcu non efficitur porta, nibh eros viverra risus, ac gravida lorem ex in dui. Morbi pulvinar varius erat, quis facilisis ligula mollis vel. Nulla efficitur augue quam, ac aliquet mi ornare vitae. In ornare nisl eget tortor aliquam consectetur id nec lorem. Pellentesque massa dolor, placerat ac risus a, aliquam rhoncus nulla.
Ut et suscipit enim. Nam aliquam porttitor sapien elementum mollis. In quis turpis ante. Morbi et ex aliquam, ornare neque sit amet, porttitor est. Quisque eleifend consequat turpis. Curabitur ultrices luctus quam, et dapibus quam bibendum non. Praesent facilisis augue magna, eu volutpat nibh gravida et. Cras pulvinar, ligula vel consectetur molestie, lorem eros euismod arcu, sed condimentum leo metus efficitur ante. Duis eu diam semper, hendrerit est porta, tincidunt odio. Maecenas sagittis justo lacus, ac varius est dictum sit amet. Nam vitae turpis dignissim, tincidunt felis sit amet, dignissim sapien. Integer et iaculis ex. Sed rhoncus elit vitae massa facilisis venenatis.
Curabitur lorem ligula, aliquet id lorem ut, molestie consequat sem. Donec sit amet lacus sagittis, gravida nunc a, volutpat elit. Nullam elementum, leo sed gravida euismod, enim leo venenatis dolor, eget consequat nisi nisl vel tortor. Ut hendrerit non justo nec porttitor. Aenean et dolor laoreet augue vulputate commodo ac ut turpis. Morbi luctus lacinia felis at pellentesque. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Nullam tristique faucibus mauris, sed volutpat ante consequat nec. Proin fermentum vehicula tortor, sed bibendum lectus volutpat ac. Cras dignissim elit id aliquam consectetur.
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Gabon: Igisirikare catse ubutegetsi Ali Bongo gica kiramupfungisha ic'amaso
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Niger: Ubufaransa ni bwo bwokwagirizwa iumutekano muke muri Afrika y'uburengero?
Itembagazwa ry'ubutegetsi muri Burkina Faso: Umutegetsi wa gisirikare Damiba yakombowe muri Togo